Kaynak
Terminoloji Sözlüğü
Zorbalık, siber zorbalık ve dijital bağımlılıkla ilgili temel kavramlar — Türkçe açıklamalarıyla.
Zorbalık (Bullying) ile İlgili Terimler
| Terim | İngilizce Karşılığı | Açıklama |
|---|---|---|
| Zorbalık | Bullying | Bir kişinin veya grubun, güç dengesizliğini kullanarak başka bir kişiye tekrar eden şekilde fiziksel, sözel veya psikolojik zarar vermesi. |
| Akran Zorbalığı | Peer Bullying | Genellikle okul/ergenlik çağında akranlar arasında gerçekleşen zorbalık türü. |
| Fail / Zorba | Bully | Zorbalığı yapan kişi. |
| Mağdur | Victim | Zorbalığa maruz kalan kişi. |
| Seyirci / Tanık | Bystander | Zorbalığı gören ancak doğrudan dahil olmayan kişiler. Seyirci kalmak zorbalığı onaylamak gibi algılanır. |
| Upstander | Upstander | Zorbalığa sessiz kalmayıp mağdurun yanında duran, destek veren kişi. Seyircinin zıttı. |
| Güç Dengesizliği | Power Imbalance | Zorbanın mağdura göre gerçek veya algılanan üstünlüğü. Zorbalığın zorunlu bir unsurudur. |
Siber Zorbalık ile İlgili Terimler
| Terim | İngilizce Karşılığı | Açıklama |
|---|---|---|
| Siber Zorbalık | Cyberbullying | Dijital teknolojiler (sosyal medya, mesajlaşma uygulamaları, oyun platformları vb.) aracılığıyla yapılan zorbalık. |
| Alevleme | Flaming | Hakaret içeren çevrimiçi tartışmalar; kasıtlı olarak kin ve öfke uyandırmak için yapılan saldırgan mesajlar. |
| Taciz | Harassment | Sürekli saldırgan mesajlar gönderme. Defalarca tekrarlanan rahatsız edici iletişim. |
| Karalama / İtibar Zedeleme | Denigration | Kişinin itibarını zedeleyen yalan, utandırıcı bilgi yayma ve dedikodu yapma. |
| Kimliğe Bürünme | Impersonation | Başkasının hesabıyla veya sahte hesapla kötü içerik paylaşma. |
| İfşa | Outing | Bir kişinin özel sırrını veya özel görüntüsünü paylaşma. İntikam pornosunu da kapsar. |
| Dışlama | Exclusion | Kişiyi çevrimiçi gruplardan kasıtlı dışlama veya almama. |
| Takip / Siber Takip | Cyberstalking | Birini dijital ortamda ısrarcı biçimde izlemek, takip etmek veya kontrol etmeye çalışmak. |
| Deepfake | Deepfake | Yapay zeka ile üretilen sahte video veya görüntü. Kişinin görüntüsü izinsiz ve gerçekdışı içeriklerde kullanılabilir. |
| Doxing | Doxing | Bir kişinin kişisel bilgilerini (adres, telefon vb.) izinsiz olarak internette yayımlama. |
| Anonimlik | Anonymity | Failin kimliğini gizleyebilmesi. Siber zorbalıkta güç dengesizliğini artıran başlıca faktördür. |
| Linç Kültürü | Cancel Culture / Pile-on | Çok sayıda kişinin bir kişiye yönelik koordineli dijital saldırısı; toplu çevrimiçi taciz. |
Dijital Bağımlılık ile İlgili Terimler
| Terim | İngilizce Karşılığı | Açıklama |
|---|---|---|
| Dijital Okuryazarlık | Digital Literacy | Bireylerin dijital teknolojileri etkili, güvenli, eleştirel ve etik bir şekilde kullanabilme becerisi. |
| Dezenformasyon | Disinformation | Bireyleri yanıltmak amacıyla kasıtlı olarak üretilen ve yayılan yanlış ya da çarpıtılmış bilgiler. |
| Netiket | Netiquette | İnternet Görgü Kuralları. Dijital ortamlarda iletişim kurarken uyulması gereken etik ve saygılı davranış kuralları. |
| Nomofobi | Nomophobia | Telefonundan ayrı kalma korkusu. "No Mobile Phone Phobia" ifadesinin kısaltması. |
| FOMO | Fear Of Missing Out | Fırsatı kaçırma korkusu. Sosyal medyada olmadığında önemli bir şeyleri kaçırıyor gibi hissetme. |
| Dijital Vatandaşlık | Digital Citizenship | Bireylerin dijital ortamlarda hak ve sorumluluklarının farkında olarak, etik, güvenli ve sorumlu biçimde hareket etmesi. |
| Dijital Ekosistem | Digital Ecosystem | Birbirleriyle bağlantılı teknolojiler, platformlar, kullanıcılar ve hizmetlerin oluşturduğu bütünsel yapı. |
| Dijital Ayak İzi | Digital Footprint | Bireylerin internet ve dijital platformları kullanırken bilerek ya da bilmeyerek geride bıraktıkları tüm izler. |
| Dopamin Döngüsü | Dopamine Loop | Bildirim, beğeni ve ödüllerin beynin ödül sistemini tetikleyerek daha fazlasını istettiren kısır döngü. |
| Dijital Detoks | Digital Detox | Belirli bir süre için dijital cihazlardan bilinçli olarak uzaklaşmak veya kullanımı önemli ölçüde azaltmak. |
| 5C Yaklaşımı | 5C Approach | Amerikan Pediatri Akademisi'nin (AAP) aile medya kullanım kılavuzu: Child (Çocuk), Content (İçerik), Context (Bağlam), Connections (Bağlantılar), Calmness (Sakinlik). |
Kurumsal ve Yasal Terimler
| Terim / Kurum | Açıklama |
|---|---|
| BTHK | Bilgi Teknolojileri ve Haberleşme Kurulu. Elektronik Haberleşme Yasası gereği telekomünikasyon ve haberleşme sektörünü denetleyip düzenleyen kurumdur. |
| Sosyal Hizmetler Dairesi | KKTC'de çocuk refahı, aile koruma ve sosyal destek hizmetleri sunan resmi devlet kurumu. Alo 183 hattını işletir. |
| Alo 183 | KKTC Sosyal Hizmetler Dairesi'nin 7/24 ücretsiz destek hattı. Zorbalık, aile içi şiddet ve çocuk koruma konularında başvurulabilir. |
| BM Çocuk Hakları Sözleşmesi | Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilen ve çocukların korunma, katılım ve gelişim haklarını güvence altına alan uluslararası sözleşme. |
| GDPR / KVKK | Kişisel verilerin korunmasına ilişkin yasal düzenleme. Dijital platformların kullanıcı verilerini nasıl işleyebileceğini belirler. |
| Çevrimiçi Taciz | Online Harassment. Sürekli rahatsız edici mesajlar veya yorumlar aracılığıyla dijital ortamda kişiyi rahatsız etme. |
Daha Fazla Bilgi
Bu kavramların pratikte nasıl göründüğünü öğrenmek için ilgili sayfalara git.